6 BONA XHOSA - September 1997
ABASEBENZI
BAKWA -BONA
IOFISI EYINTLOKO
1322 South Coast Rd, Durban.
Box 32083, Mobeni 4060,
Tol; 422041; Telex 624422: Telefax (031) 426068.
UMhleli omkhulu
Daize Mqhaba
Co-ordinating Editor
Posemcsile Retief
Umhleli wesizulu
Manqoba Dlamini
Bakhe
Zanele Ndlovu: Simo Manzi
UMhIeIi wesiSuthu
Josephine Mpiti
Abancedisi Bakhe
Lerato Zulu: William Mpholo
UMhleli wesiXhosa
Dumisani Ntshentshe
Abancedisi Bakhe
Herbert Dyosi
UMhIeli Wezabasetyhini
Primrose Williams
Abalungiseleli-sithuba Kwimagazini
Therese Wolf; Jenny Weideman
DTP & Typesetting
Bettie Hensby
UMlungiseleli-sithuba oyintloko
Jozia Lorek
UNobhala Wobahleli
Babora Zulu
iSub-editor eyiNtloko
Rosemarie Retief
iiSub-editors
Sue Maclennan: Judy Naidoo
Umncedisi-jikelele
Absalom Mthembu

i
ERHAWUTINI
Umphathi weOfisi /Umhleli wezemidlalo
WiIlie Bokala
lntatheli/Umhleli wezolutsha
Bongani Hlatshwayo
Umfoti - Lucky  Nxumalo
Cnr Louis Botho Ave/Osborne Pd. (Entrance
Osborne Rd  Pivonio  Box 2595 .johannesburg
2000.
Tel: (011) 4831070/88; Telefax: (01 1) 7283569
ADVERTORIALS/PROMOTIONS
Wendy  Clegg Tell. (021) 438-1693; Telefax (021) 438-3239
Il-OFISI ZOKUBHENGEZWAYO
ERHAWUTINI
Sales - Omega Magazines.
Unit 2,Regency  Terrace, 5th Avenue, Rivonia.
Box 39175, Bramley 2018.
Tel: (01 1) 8078253; Telefax: (01 1} 8078122.
ETHEKWINI
Sales - Omega Magazines,
 Abafoti - Dove Eilinger;
Liezel  Hannemann
ADMINISTRATIVE  ADVERTISEMENT
MANAGER:
19-21 Joyner Rd, Prospecton.
P0 Box  32083, Mobeni 4060. Tel: (031) 902-1231;
Telefax: (031) 9023612
EKAPA
Sales - Omego Magazines.
Suite 206. Unit 20-2, The Waverley. Kotzee
Road, Mowbray. Box 163, Observatory, 7935.
Tel. (021) 47-4222, Telefax (021) 47-1040.
E-USA
George  Smor, Republican  Press(Pty) Ltd,
292 Harclenburgh Ave, Demarest, NJ 07627 USA.
ELONDON
Suite 5-17, Outer Temple.
222-225  Stranct, London, WC2R IBA.
Amanqaku ekufunwa ukube
makapapashwe makathunyelwe kule
dilesi: The Editor, Box 32083,
Mobeni, 4060. Nakubeni kunonophelwa
okuthunyelweyo, abepapashi 
abanakubekwa tyala ngokulehlekileye.
Ungenzi impazamo yokuthelekisa izigidi namawaka, Khanyi..

Kutshanje, iCITYPRESS (elinye lamaphepha ndaba endiwathandayo aphuma ngecawe) ibinenqaku ebelithetha ngempumelelo yomhleli we TRUE LOVE, ukhanyi Dhlomo-Mkhize. Kudala sazana nokhanyi, ngeminyaka endandiyi Promotions Editor yale magazini. Ndikhumbula ngo-1988 eba ngu-Miss BONA, emva kokugqwesa kwakhe kukhuphiswano lwe-BONA/LUX REACH FOR THE STARS. Ngaphandle kwaloo nto, ungomnye wabantu endikuthandayo ukufunda ngempumelelo yabo. Ndiyamhlonela yaye ndiyayincoma impumelelo yakhe.

Nangona kunjalo, ibali elimnandi nebelibhalwe kakuhle ngaye ebendilifunda libe nezinto ezingeyonyaniso nezivakalayo ukuba kukuzigwagwisa okugabadeleyo. Kweli bali, uKhanyi ucatshulwe esithi inani labafundi bemagazini yakhe iinyuke laya kutsho kuma-200 000 etsho nokuthi imagazini yakhe ingenisa imali eninzi ngaphezu kwazo zonke iimagazini zabantsundu, kuquka neemagazini ezithengwa kakhulu njengeBONA. Noko ndibona oko ikukuzigwagwisa ngokugqithisileyo. Andithandi kuqala mpikiswano nokhanyi nemagazini yakhe. Kodwa nangona kunjalo, kukho izinto endifuna ukuzilungisa.

Khanyi, mntwan asekhaya, xa ujonga ukuba nabafundi abangama-200 000, ukuthengwa kwemagazini yakho nexabiso layo, ubungafanele tu uzigwagwise ngokuba imagazini yakho ingenisa imali eninzi kunazo zonke iimagazini zabantsundu - kuquka nomakhonya, iBONA! Mhlawumbi umbhali wenqaku akakuvanga kakuhle, kuba inani lokuthengwa kwemagazini yakho thina siliphinda-phinda kane! lnani labafundi bakho abangama-200 000 liligcuntswana xa lithelekiswa nezigidi ngezigidi ezingabafundi beBONA. Andifuni nokuthetha oku ngemali engeniswa zizibhengezo. lzibhengezo esinazo ziziphinda-phinda kathathu okanye kane onazo - kanti nemali eziyingenisayo iyiphinda-phinda ngolo hlobo engeniswa yimagazini yakho. iinkampani ezinkulu ziya kukuxelela ukuba wenze -impazamo nokuba uyirhoxise intetho yakho
kuba ayiyonyaniso. Okokugqibela, ndifumene iminxeba evela kwiinkampani zonxibelelwano (P.R.) eziphambili ezithi kuyazihlekisa okutshoyo. Phofu ke mna akukhange kundihlekise. Eneneni bekungekho nto
ihlekisayo, qha ndisuke ndavelana nawe.

(UMHLELI OMKHULU)   8 BONA XHOSA - September 1997
iincwadi eziya Kumhleli

UKUTSHAYA KUYINGOZI
CINGISISANI PHAMBI KOKUBA NENZE IINTSANA
Inkoliso yoomama kuluntu inenkolo yokuba ngamadoda ekufuneka athwale uxanduva lweemfuno zemali yokukhulisa umntwana. Kungenxa yoko lento inkoliso yethu ingakhe izikhathaze ngokusebenzisa izithinteli kumitha. Inkoliso yabasetyhini bacinga ukuba bakumithiswa yindoda baze bazale, L00 ndoda iya kunyanzeleka ihlale naye. Ukuba ayenzi njalo iya kunyanzelwa ikhuphe isondlo.
Umbuzo omkhulu ngulo, ngaba loo madlana evela kuyise womntwana iya kumambathisa, imondle ize imfundise loo mntwana? Kufuneka kulo Mzantsi-Afrika omtsha sivakalise iimbono zethu, masiyeke ukungcungcuthekisa amadoda.



SANUKUSELA GQITHA
Abantu abaselutywala abalumkanga. Konakalisa indlela ekufanele bacinge ngayo ukuze balumke. Ungavumeli nabani na onxilileyo  akuqhubele imoto okanye inqwelo moya Ukunxila kunokutshabalalisa ubomi ngeendlela ezininzi. lntwana nje yotywala yenza umonakalo omkhulu. Ungavumeli ukusela kakhulu kubangele ukungonwabi okanye ukufa. Badimaze abantu abasela kakhulu. Ngokuqaphela ezi ngongoma zingasentla abantu banako ukonwabela ubomi.
NguJ.M., eThokoza.




NDIMTHANDILE UGODFREY MOLOI
Ndichukumisekile nguGodfrey Moloi emva kokufunda ibali lakhe kwiBONA kaJulayi 1997. Ulikroti. Akaphelele nje ngokubhala incwadi evuma ulwaphulo -mthetho alwenza kodwa uye wanesisa kwabo basondele kuye, uzibandakanye kwimisebenzi yoluntu eSoweto. Abanye oosomashishini kufuneka babukele umzekelo wakhe. Mpilo-nde Godfather!
NguN.-.B., eMonti.
 
Ukuba uThixo wayelungisele ukuba sitshaye, ngesinike iitshimini apha kwiintloko zethu. Bubuphi ubungqina obusafunwa ziintshayi ukuze zibone ukuba icuba liyingozi.
NguM.S., eCofimvaba


UMDLALI WEGALUFA MAKAZIGADE
Kuyavuyisa ukuva ukuba uBoisy Mokoena sele eza kuba ngumdlali wegalufa ohlawulwayo, kodwa ndimbona enengxaki yokuthetha kakhulu. Ndithe ndakufunda iBONA kaJulayi 1997 ndaphoxeka xa ndimva esithi abasetyhini kuye bafana notywala nesigarethi, ubazonda gqitha kuba bangcolile.
Phofu ke, yena uphuma phi, akazalwanga Iibhinqa. ukuthetha izinto ezinje kukulityabeka ngezithuko. Xa ephambi koluntu makawakhethe amagama anokuwathetha ingakumbi kuba engumdlali  wegalufa ohlawulwayo uza kudibana nabanye abadlali abangabasetyhini; uza kuthini kubo? Boisy, khula, uhloniphe abasetyhini!
NguD.N.M., eLusaka, eZambia.

1O BONA XHOSA - September 1997
IDILESI YABALANDELI
BEBOOM SHAKA
KwiBONA kaMatshi 1997 ndifunde ngodliwano-ndlebe enilwenze noThembi Seete weBoom Shaka. Bekunomdla ukufunda akuthetha ngobomi bakhe nendlela ajamelana ngayo neemeko ezimbi ebephila kuzo.
isizathu sokuba ndinibhalele kukucela idilesi kaThembi kuba ndithanda andicebise. Ndiya kuvuyela ukuva impendulo.
NguB.M., eMaseru.


UTHETHA-THETHWANO LUYAKHA
KUNOBUNDLOBONGELA
Buyandixhalabisa ubundlobongela elizweni lethu. Kufuneka singalwi, endaweni yoko kubekho uthetha-thethwano. Esi kuphela kwesisombululo kuba sekwanele
Ukuchith' ixesha elininzi nokufa kwabantu abaninzi.
Ndibongoza bonke abantu abanezixhobo ezingekho mthethweni bayeke
ukubulala. Masizise uxolo elizweni lethu. Masikulibale okudlulileyo. Lo nguMzantsi
Afrika omtsha. Kufuneka sakhe iingqondo zethu size sibe ngabathand uxolo.
Ndicela sonke sithandazele uxolo. Uthetha-thethwano lubhetele
kunobundlobongela. Ukuba akukho thetha-thethwano kuseza kuqhubeka
ukubulalana nobundlobongela. Phofu ke sinokuwanceda amapolisa
ngokuwabikela ngezixhobo ezingekho mthethweni.
NguJ.M.M., ePietersburg.

MAKUPHELE UKUPHATHWA
KAKUBI KWABANTWANA
Ndingumfundi weBONA ongenakugungqiswa mntu nokhathazekileyo ngabantu abadala abadlwengula abantwana. Le meko kubukeka ikhula mihla le. Ndikwaxhalabele ngabadla umhlalaphantsi abatshata nabantwana abaziintanga zabazukulwana babo, namadoda asebenzisa imali ukuhenda amantombazana. Abazali kufuneka baluleke abantwana babo malunga neenyaniso zobomi ukuze babancede bakwazi ukujamelana nezi meko
NguS.M., eZimbabwe.

1 4 BONA XHOSA - September 1997
OBALASELE KWINTENETYA:.
EMZANTSI AFRIKA
Uyannick Noah owagqwesa kukhuphiswano lwentenetya iMTN Champions, uza kuphinda avele kwakhona kulo mdlalo oza kuba ngomhla wama-24 ukuya kowama-28 ngoseptemba phaya eSandton Square eJohannesburg. Okhe  waphumelela kwiGrand Slam usungule inkonzo yesisa ebizwa ngokuthi Les Enfants De La Terre enceda ekuphuculeni abantwana abangamahlwempu zweni banzi. Uyannick Noah uza kubhaqeka kuthotho lweendibano zenkqubela ezilokishini xa eza kube etyelele uMzantsi Afrika. Kuza kube kukho nezinye . iincutshe kwintenetya, uJohn McEnroe, uAndres:
Gomez, uJoha Kriek noMansour Bahrami, IMTN . Champions ithembisa okunik umdla nolonwabo kwintenetya!

ABASETYHINI
ABANGABALIMI BAVUNA OKUYINZUZO
Eminyakeni emithathu edlulileyo
ummoba oxabisa izigidi eziyi-R39,2 ngonyaka. Abona balungelelanisi beli phulo nabaliqalisileyo liSebe Lolimo eMpumalanga nelixhaswa yiDevelopment Bank of Southern Africa, IMBB consulting Engineers eNelspruit. incedwa
yiACER Africa, kusekwe abaphathi beMBB Group nengumzekelo wenkqubela emaphandleni.
Abafundi baseSolomon Dihutso School babonise ubuchule bokudanisa nobubabangele baphuma kwindawo yokuqala kukhuphiswano lokudanisa kweli. Esi sikolo size nesi sinxibo sakwantu xa besiphumelele kukhuphiswano lwezikolo iCollect-a-Can eBotswana.
Abafundi bayathandabuza ukuba baza kuphinda baphumelele kwakhona, utshilo uGill Hatting, uMphathi weCollect-a-Cans
Operations, okhe watyelela eBotswana mvanje. Esi sikolo, siceba ukuyisebenzisa imali yalo nyaka elibhaso lweCollect-a-Can
ekwakheni amagumbi okulala iititshata ezifundisa kwesi sikolo.
kwinqila yaseMpumalanga eNkomazi ubomi babungelula de iNkomazi Irrigation Expansion Programme (NIEP) exabisa izigidi ezili-R180 yazaliseka. Le nkqubo itshintshe umhlaba oyi-3300ha  yawahlukanisa waziifama ezingama-431 nekuthenjwa ukuba ziza kuvelisa
uGIadys Sibamb., onefama enemveliso neyi-6ha  uyibona iza kuzaliseka indlela yokuphila eNkomazi apho iNkomazi lrrigation Expansion Programm (NIEP), iza kwakha izindlu,, kuphithizele iimoto, kubekho amashishini asakhasayo
nabantwana bafunde
eyunivesithi.
UGIen Lewis weRadio Metro nojanice Chapman  onguMongameli weNgxowa-mali yaBantwana babonwe betyelela iintsana eprincess Allce Home.
w
NGUMJUXUZO WEENKONKXA?


